Yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği yayımlandı: ana kurallar 2027’de

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Avrupa Birliği’nin 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü’ne uyum amacıyla hazırladığı yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği’ni 16 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımladı. Düzenleme; makine üreticilerini, ithalatçıları, satıcıları ve makinelerinde önemli değişiklik yapan sanayi işletmelerini doğrudan ilgilendiriyor.

Yönetmeliğin bazı kurumsal hükümleri, uygunluk değerlendirme kuruluşlarına ilişkin maddeleri ve geçiş hükümleri yayım tarihinde yürürlüğe girdi. Makinelerin tasarımı, üretimi ve piyasaya sunulmasına dair temel yükümlülüklerin büyük bölümü ise 20 Ocak 2027’de uygulanmaya başlayacak. Aynı tarihte 2009’da yayımlanan eski Makina Emniyeti Yönetmeliği de yürürlükten kalkacak.

Ne değişiyor?

Düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri, mevcut makinelerde yapılan değişikliklerin sorumluluğu. Piyasaya sunulmuş ya da kullanılmaya başlanmış bir makinede önemli değişiklik yapan gerçek veya tüzel kişi, yeni kurallara göre imalatçı sayılacak. Her bakım, onarım ya da parça değişimi bu kapsama girmiyor; ölçüt, üreticinin öngörmediği ve yeni bir tehlike yaratan ya da mevcut riski artıran değişiklikler. Böyle bir değişikliği yapan işletme, makinenin güvenlik gereklerini karşıladığını göstermek ve uygunluk değerlendirmesini yapmak zorunda olacak.

• Yazılım ve dijital güvenlik: Otomasyon sistemleri, yazılımla kontrol edilen makineler ve yapay zekâ destekli güvenlik işlevleri kapsamda. Güvenlik işlevlerini etkileyebilecek dijital müdahalelere karşı koruma bekleniyor; ancak her makine için ayrı bir siber güvenlik sertifikası zorunlu tutulmuyor.
• Dijital kullanım kılavuzu: Talimatlar dijital ortamda sunulabilecek. Bu durumda indirilebilir ve yazdırılabilir olmaları, piyasaya arzdan itibaren en az 10 yıl çevrim içi erişilebilir kalmaları gerekiyor. Kullanıcı satın alma sırasında isterse kâğıt kılavuz bir ay içinde ücretsiz verilecek.
• İthalatçı ve satıcı sorumluluğu: İthalatçılar uygunluk değerlendirmesinin yapıldığını, teknik belgelerin hazırlandığını ve gereken makinelerde CE işaretinin bulunduğunu kontrol edecek. Satıcılar da güvenlik belgelerini ve Türkçe kullanım talimatlarını doğrulayacak.

Şartları karşılamayan ürünlerin piyasaya sunulması engellenebilecek; gerektiğinde ürünler piyasadan çekilebilecek ya da geri çağrılabilecek. Aykırılıklar için 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında idari yaptırım öngörülüyor.

Mevcut makineler ne olacak?

Yönetmelik, daha önce piyasaya sunulmuş makinelerin değiştirilmesini gerektirmiyor. 20 Ocak 2027’den önce eski yönetmeliğe uygun olarak piyasaya arz edilen ürünler piyasada bulunmaya devam edebilecek. Önceki düzenleme kapsamında verilen AT tip inceleme belgeleri ve onay kararları da süreleri dolana kadar geçerli olacak. Yine de riskli ya da uygunsuz ürünler için yeni yönetmeliğin piyasa gözetimi ve denetimi hükümleri uygulanabilecek.

Tekstil ve konfeksiyon işletmeleri için ne anlama geliyor?

Düzenleme belirli bir sektörle sınırlı değil; makine tanımına giren ekipmanları kapsıyor. Bu nedenle üretim hattında makine kullanan, makine ithal eden ya da mevcut ekipmanında uyarlama yapan tekstil ve konfeksiyon işletmeleri için de takvim önem taşıyor. 20 Ocak 2027’ye kadar şu başlıklar gündeme alınabilir:

• Yeni alınacak veya ithal edilecek makinelerde CE işareti, uygunluk beyanı ve Türkçe kullanım talimatının tedarikçiden istenmesi,
• Mevcut makinelerde yapılan ya da planlanan değişikliklerin önemli değişiklik sayılıp sayılmayacağının risk değerlendirmesiyle gözden geçirilmesi,
• Yazılımla kontrol edilen ekipmanlarda güvenlik işlevlerinin ve güncelleme süreçlerinin kayıt altına alınması.